In het vorige artikel zagen we hoe de EU, de Verenigde Staten en Denemarken hetzelfde deepfakeprobleem op verschillende manieren aanpakken. Deze keer richt ik de blik op Oost-Azië, bekijk ik China en Zuid-Korea en sluit ik af met wat de verschillen tussen landen ons kunnen leren.
🇨🇳 China — platforms verantwoordelijk stellen
Nog voordat China zich grondig met synthetische media ging bezighouden, was er al discussie over aan wie door AI gemaakte werken moeten worden toegerekend. In recente rechtszaken over door AI gegenereerde inhoud (AIGC)[1] oordeelden Chinese rechters dat ook AI-output auteursrechtelijk beschermd kan zijn wanneer een mens AI als hulpmiddel gebruikte en creatieve keuzes maakte. In plaats van alle AI-output van bescherming uit te sluiten, wordt iedere zaak afzonderlijk beoordeeld op basis van de menselijke bijdrage. Dat is een betekenisvolle poging om creativiteit vast te stellen, ook wanneer auteurschap of herkomst onduidelijk is.
[1] Li (李) tegen Liu (劉) — Internetrechtbank Peking, (2023)京0491民初11279号, 27 november 2023. De verweerder gebruikte zonder toestemming een afbeelding die de eiser met Stable Diffusion had gegenereerd en op sociale media had geplaatst. Volgens de rechtbank had de eiser intellectuele inspanningen geleverd bij de selectie en ordening van prompts, de instelling van parameters en de keuze van afbeeldingen, waarmee esthetische keuzes en persoonlijke oordelen tot uitdrukking kwamen. Omdat het in wezen ging om een mens die met een hulpmiddel iets creëerde, erkende de rechtbank de afbeelding als een oorspronkelijk werk van beeldende kunst en stelde zij inbreuk vast (schadevergoeding: 500 yuan). Dit geldt als China’s eerste belangrijke civiele uitspraak die auteursrechtelijke bescherming van AI-output erkent. Het was echter een beoordeling van deze specifieke zaak, geen algemene regel; een andere Chinese lagere rechter heeft een met Midjourney gemaakt ontwerp bescherming ontzegd.
Bij deepfakes zelf stelt China de verantwoordelijkheid van platforms centraal. Een kenmerkend voorbeeld is de Ultraman-zaak van de Internetrechtbank Guangzhou, waarin een aanbieder van generatieve AI aansprakelijk werd gehouden voor inbreuk[2].
[2] Ultraman-zaak — Internetrechtbank Guangzhou, (2024)粤0192民初113号, uitspraak van 8 februari 2024. De eiser, houder van de exclusieve Chinese licentie voor de Ultraman-serie, spande een zaak aan tegen een aanbieder van een generatieve AI-dienst die tekst omzet in afbeeldingen. De rechtbank stelde vast dat de gegenereerde afbeeldingen in wezen overeenkwamen met Ultraman en inbreuk maakten op de reproductie- en bewerkingsrechten. Zij kende 10.000 yuan schadevergoeding toe omdat de aanbieder niet had voldaan aan redelijke zorgplichten, waaronder een meldmechanisme en het aanduiden van AI-inhoud. De zaak trok aandacht als de eerste waarin een aanbieder van generatieve AI aansprakelijk werd gesteld voor auteursrechtinbreuk.
🇰🇷 Zuid-Korea — optreden met straffen en etiketteringsplichten
Terwijl de drie westerse rechtsgebieden vooral nieuwe rechten wilden creëren en grenzen wilden trekken tussen die rechten en de vrijheid van meningsuiting, koos Zuid-Korea voor een andere benadering. De discussie begon daar met slachtofferbescherming en bestraffing, niet met het verdelen van rechten.
Verkiezingen vormen een duidelijk voorbeeld. Artikel 82-8 van de Wet op openbare verkiezingen, ingevoerd eind 2023, verbiedt tijdens de periode van 90 dagen vóór de verkiezingsdag tot en met de verkiezingsdag zelf volledig het produceren, bewerken, verspreiden, vertonen of plaatsen voor verkiezingscampagnes van virtueel geluid, beeld of video dat met AI of soortgelijke technologie is gemaakt en moeilijk van echt te onderscheiden is. Vóór die periode mag dit materiaal worden gebruikt met de aanduiding dat het door AI is gemaakt; vanaf 90 dagen voor de verkiezing is alles verboden, ongeacht de aanduiding. De grens van 90 dagen berust op de inschatting dat het herstellen van de schade door eenmaal verspreide desinformatie minstens drie maanden kost. De lokale verkiezingen van 3 juni 2026 waren feitelijk de eerste proef voor deze bepaling.
Artikel 14-2 van de Wet inzake bijzondere gevallen van bestraffing van seksuele misdrijven, dat gemanipuleerde seksuele deepfakevideo’s strafbaar stelt, werd in 2020 ingevoerd naar aanleiding van de Nth Room-zaak en in oktober 2024 aanzienlijk aangescherpt. De maximale gevangenisstraf voor het maken en verspreiden werd verhoogd tot zeven jaar, met een minimum van drie jaar bij een winstoogmerk. Vooral van belang is dat productie voorheen alleen strafbaar was als er een bedoeling tot verspreiding bestond; die voorwaarde is geschrapt. Er kwam bovendien een nieuwe bepaling die alleen al het bezitten, kopen, opslaan of bekijken van dergelijk materiaal bestraft met maximaal drie jaar gevangenis. Achter deze aanscherping lag een explosieve toename van de schade in korte tijd.
Nieuwe regels kunnen snel en krachtig zijn omdat ze voortkomen uit een duidelijk herkend probleem. Hun beperking is echter dat ze alleen werken binnen het specifieke terrein waarop ze betrekking hebben.
Een poging om deze leemten te vullen is de AI-basiswet: een algemener stelsel dat niet aan specifieke misdrijven of sectoren is gebonden. Deze wet, die in januari 2026 in werking trad, verplicht tot een aanduiding bij generatieve AI-output dat deze door AI is gemaakt. In plaats van afzonderlijke terreinen één voor één te volgen, wil deze benadering transparantie bereiken door alle gegenereerde inhoud verplicht als synthetisch te markeren. Of deze etiketteringsplicht een fundamentele oplossing kan bieden om vast te stellen wat echt is, roept veel aanvullende vragen op. Daarop kom ik terug in een later artikel over de AI-basiswet.
🧭 Tot slot
De EU koos voor een herinterpretatie van bestaande regels, de Verenigde Staten voor een nieuw vermogensrecht, Denemarken voor uitbreiding van het auteursrecht, China voor verantwoordelijkheid van platforms en Zuid-Korea voor strafrechtelijke sancties en etikettering. [Uiteenzetting over hoe de vijf gevallen samenkomen]
Toch loopt geen van deze stelsels voor op de technologie. De Amerikaanse vakbondsafspraken, de nieuwe Deense rechten en de Zuid-Koreaanse strafwetswijzigingen kwamen allemaal pas nadat schade was ontstaan. Dat is onvermijdelijk. Een wereld waarin instituties vooroplopen, is doorgaans slechter afgelopen dan het omgekeerde.
Als instituties en regels altijd achterlopen op technologie, is de werkelijke vraag misschien minder: “Wanneer en hoe voltooien we de perfecte regelgeving?”, en eerder: “Hoe leiden we de situatie in goede banen tijdens die achterstand?” Dat de vijf rechtsgebieden vanuit verschillende vertrekpunten toch in vergelijkbare richtingen bewegen, komt wellicht niet doordat elk het juiste antwoord heeft gevonden. Misschien zoeken zij tastend naar tijdelijke steunpunten die helpen die tijdskloof te overbruggen.
#TussenTechnologieEnRegels #Deepfakes #SynthetischeWerkelijkheden #AIRegulering