Jonathan Zittrain, die in het vorige deel aan bod kwam en het essay ‘The Internet Is Rotting’ in The Atlantic schreef, is hoogleraar aan Harvard Law School. Hij onderzoekt vooral de relatie tussen internet en recht en telt al meer dan tien jaar zelf hoeveel links op het web niet meer werken.
Eén voorval gaf de aanzet tot dit werk.
Op 27 juni 2011 verklaarde het Amerikaanse Hooggerechtshof een wet van Californië ongrondwettig die de verkoop van gewelddadige videogames aan minderjarigen verbood. Rechter Samuel Alito was het eens met de uitkomst, maar schreef een afzonderlijke aanvullende opinie. Om te benadrukken hoe hevig het geweld in hedendaagse games was, verwees hij als bewijs naar websites die hij zelf had opgezocht. Een daarvan was ssnat.com.
Toen dat adres enige tijd later werd geopend, stond er in plaats van de oorspronkelijke inhoud de volgende tekst:
‘Wat een geluk dat u deze pagina niet in de officiële verzameling uitspraken van het Hooggerechtshof hebt geciteerd! Had u dat net als rechter Alito gedaan, dan was de oorspronkelijke inhoud al lang verdwenen en had iemand anders dit domein gekocht om iets te zeggen over de vergankelijkheid van links in het internettijdperk.’
‘En als u dit in de New York Times hebt geciteerd, komt u dan met een rectificatie over de inmiddels gewijzigde tekst?’
Iemand had het verlopen domein gekocht en deze grap achtergelaten. Een bron in een uitspraak van het Hooggerechtshof, een van de documenten die in de Verenigde Staten juist voor zeer langdurig gebruik worden geschreven, had het nog geen paar jaar uitgehouden.
Zittrain besloot het probleem samen met zijn collega’s Kendra Albert en Lawrence Lessig verder te onderzoeken.
🔗 Verwijzingen die niet te controleren zijn
Het drietal klikte alle URL’s aan die waren geciteerd in uitspraken van het Hooggerechtshof sinds hyperlinks daar in 1996 voor het eerst werden gebruikt. De helft leidde niet meer naar de oorspronkelijk bedoelde inhoud. Dat omvatte zowel linkrot (link rot), waarbij het aanklikken van een adres niets meer oplevert, als referentierot (reference rot), waarbij het adres nog wel opent maar de geciteerde inhoud is verdwenen of veranderd.
Het recht is een systeem dat op verwijzingen wordt opgebouwd. Uitspraken onderbouwen hun conclusies met eerdere uitspraken, wetten en ander materiaal, en volgende uitspraken verwijzen op hun beurt weer naar die uitspraken. Dat de helft van die onderbouwing inmiddels bestond uit onbereikbare adressen, was dus een behoorlijk ernstige situatie.
Buiten de rechtszaal is het niet anders. Het Pew Research Center volgde, uitgaande van de situatie in het voorjaar van 2023, de links op 500.000 webpagina’s van de Amerikaanse overheid, 500.000 nieuwspagina’s en 50.000 Engelstalige Wikipedia-artikelen. Op 21% van de overheidspagina’s en 23% van de nieuwspagina’s stond minstens één link die niet meer opende. Grote media beheerden hun links niet beter dan andere.
Bij Wikipedia is het erger. Van de bronverwijzingen was 11% dood, en 54% van de artikelen bevatte minstens één dode bronlink. Daarmee steunt als het ware de helft van de meest gelezen encyclopedie ter wereld op bronnen die niet meer kunnen worden bezocht en gecontroleerd.
🛟 De mensen die bewaren
Tot hier lijkt het alsof het web onherstelbaar instort. Maar weet u nog dat we aan het einde van het vorige deel zagen dat veel van de pagina’s die niet openden ‘niet echt verdwenen’ waren? Dat kwam doordat iemand ergens op het web kopieën had opgeslagen.
Wie was dat? Geen overheid, geen universiteit en geen bedrijf dat het web had gemaakt. Het was één non-profitorganisatie, opgericht door één persoon: het Internet Archive, de digitale bibliotheek zonder winstoogmerk die Brewster Kahle in 1996 oprichtte.
De Wayback Machine van het Internet Archive is een opslagplaats voor webpagina’s. Iedereen kan er een adres invoeren om eerdere versies van die pagina per datum te bekijken. De crawlers van de Wayback Machine trekken over het web, halen pagina’s op en bewaren kopieën van hun toestand op dat moment. In oktober 2025 zou het aantal zo verzamelde pagina’s de één biljoen hebben overschreden.
Zoals we aan het einde van het vorige deel zagen, wist de Wayback Machine veel pagina’s terug te halen die volgens het Pew Research Center niet meer openden. In dezelfde analyse stelde het Internet Archive vast dat nog eens 18% van de pagina’s wel bestond, maar door niemand was opgeslagen en dus ‘gevaar liep’. Het Internet Archive sluit het rapport af met de oproep: ‘Zie je iets, bewaar het dan (See Something, Save Something)’.
Volgens Zittrain is het geen toeval dat een individuele burger deze taak op zich nam in plaats van een bestaande instelling. Er was geen instelling bereid de juridische risico’s van het ophalen en opslaan van het web te dragen.
In Korea is er overigens een instelling die deze taak bij wet heeft gekregen. De Nationale Bibliotheek van Korea verzamelt sinds 2004 het Koreaanse web onder de naam OASIS. Zo had de bibliotheek eind 2022 in totaal 2,45 miljoen webmaterialen bewaard, waaronder 1,01 miljoen websites. Onder webmaterialen vallen websites en rapporten, tijdschriften en dergelijke die uitsluitend op het web zijn gepubliceerd.
Daarnaast stelden Zittrain en zijn twee medeauteurs bij hun onderzoeksresultaten ook een oplossing voor: Perma.cc, de dienst voor permanent bewaarde links van het Library Innovation Lab van Harvard Law School.
Terwijl de Wayback Machine het web breed doorzoekt en opslaat, laat Perma.cc degene die citeert zelf de pagina bewaren. Wanneer die op de knop voor het opslaan van een pagina drukt, bewaren de deelnemende bibliotheken — momenteel ongeveer 150 — gezamenlijk een kopie van dat adres op dat moment. De gebruiker krijgt een permanent adres terug dat ook nog opent als het oorspronkelijke adres niet meer werkt. Het is hetzelfde idee als bij LOCKSS uit het vorige deel.
Alles wat bewaard blijft, vraagt iemands inzet en geld. Het Internet Archive draagt het grootste deel van de verantwoordelijkheid voor het bewaren van de moderne webgeschiedenis, maar de jaarlijkse inkomsten bedroegen in 2024 slechts ruim 27 miljoen dollar, het niveau van één middelgroot bedrijf. Tientallen jaren webgeheugen rusten dus op een heel bescheiden financiële bijdrage.
🧭 Tot slot
In het derde deel van Liu Cixins Drielichamen-trilogie besluit de mensheid, geconfronteerd met een existentiële crisis, een verslag van haar ooit schitterende beschaving in het heelal achter te laten. Ze zoekt naar een manier van vastleggen die honderden miljoenen of miljarden jaren kan standhouden. Uiteindelijk kiest ze ervoor letters in steen te beitelen.
Herinneren was altijd al werk. Documenten zonder monniken die ze overschreven, steenhouwers die gedenkstenen uithakten of bibliothecarissen die de magazijnen bewaakten, zijn al verdwenen en niet meer terug te vinden. Het digitale leek dat werk te hebben afgeschaft, maar had het in werkelijkheid alleen uit het zicht verplaatst.
Zittrain sluit zijn tekst uit 2021 als volgt af:
"Society can't understand itself if it can't be honest with itself, and it can't be honest with itself if it can only live in the present moment."
Een samenleving kan zichzelf niet begrijpen als zij niet eerlijk tegenover zichzelf is, en zij kan niet eerlijk tegenover zichzelf zijn als zij alleen in het heden leeft.
Bewaren doen we niet voor de mensen die nu lezen. We doen het voor de toekomst. Welke documenten belangrijk worden, weten we pas wanneer het zover is. Wat we nu kunnen doen, is ons met volle inzet voor het behoud van het verleden inspannen.
#TussenTechnologieEnRegels #HerinnerenIsWerk #DigitaleBewaring #InternetArchive #Linkrot #Archief